RESUSCYTACJE CELANA, MONIKA GROMALA

Literaturoznawczo-filozoficzne studium poezji Paula Celana, bez którego jak napisał Jakub Momro trudno już sobie wyobrazić nie tylko badania nad Celanem, ale i współczesną humanistykę, która chce się mierzyć z najwybitniejszymi, ale i najbardziej wymagającymi tekstami literackimi i tekstami nowoczesnej kultury.
Książka Moniki Gromali jest wyjątkowa i wywrotowa. Wyjątkowa dlatego, że Autorka z immanentnej lektury tekstów Celana wywodzi nie tylko właściwości jego idiomu, ale również (może przede wszystkim) określoną strategię filozoficzną i teoretyczną. Wywrotowa dlatego, że Gromala czyta poezję Celana pod włos, wydobywając albo wątki nieznane, albo dotychczas niewidoczne.
Stąd ogólna rama wywodu nie jest, rzecz jasna, argumentacją ściśle literaturoznawczą czy kulturologiczną, ale krytyczną w ścisłym sensie tego słowa. Autorka, przyjmując podstawowe pojęcia i zasady dyskursów widmontologicznych, za metodę (ale i za cel) swojej pracy wybiera strategiczne zajmowanie pozycji wobec tekstów Celana i rozbrajanie mitów, którymi obrosły (tak jest w przypadku Zagłady i jej możliwych i niemożliwych reprezentacji, czy z innej strony w olśniewających poznawczo analizach oddechu tyleż jako figury tekstowej, co pewnego rodzaju fizjologii poezji). Spektralne analizy dostarczają nie tylko epistemicznej nowości, nie tylko widzimy zupełnie innego Celana (co jest wartością samą w sobie), ale czytamy czy raczej postrzegamy właśnie ekspozycję owej inności. Ale krytyczność książki Moniki Gromali polega także jeszcze na czymś innym. Celan widmowy nie jest bowiem poetą traumy, ale poetą życiodajnej aporii, a ściślej mówiąc: nieprzezwyciężalnego kryzysu, tyleż konstytuującego jego poezję, co stanowiącej jej cel. (dr hab. Jakub Momro)
W Resuscytacjach Celana Monika Gromala demonstruje płodność ujęcia widmontologicznego, pozwalającego odsłonić spektralne wymiary literatury. Jej suwerenne, uważne i ekscytujące odczytania, wsparte znakomicie pomyślaną konstrukcją teoretyczną, potrafią tchnąć nowe życie w analizowane utwory. Na szczególną uwagę zasługują medytacje nad cielesnością w poezji Celana oraz błyskotliwe interpretacje tych z jego wierszy, w których zaznacza się obecność Róży Luksemburg. Po prostu świetna książka. (dr hab. Adam Lipszyc, prof. PAN)